گروه: اخبار

اکوسیستم بانکداری باز، رویکردی محوری در بانکداری دیجیتال  

کد خبر: 165 تاریخ انتشار: 1399/9/1
  اکوسیستم صنعت بانکی به سرعت در حال تحول و پیشرفت است و یک پارادایم شیفت از سرویس‌های سنتی در این صنعت به سمت سرویس‌های دیجیتال و مبتنی بر کلان روندهای آینده پیش رو است.
image

 یادداشتی از دکتر نوش آفرین مومن واقفی مدیرعامل هلدینگ فناوری بانک تجارت

اکوسیستم صنعت بانکی به سرعت در حال تحول و پیشرفت است و یک پارادایم شیفت از سرویس‌های سنتی در این صنعت به سمت سرویس‌های دیجیتال و مبتنی بر کلان روندهای آینده پیش رو است. مشتری، محور اصلی تحولات آینده سرویس‌های بانکی است. قطعا" تحولات دیجیتال پیش رو فقط در ابعاد فناوری نخواهد بود  و از مدل کسب و کار گرفته تا ساختار و فرایندها و فرهنگ سازمان را در برمی گیرد. در این خصوص با توجه به روند بانکداری دیجیتال و مفاهیم  بانکداری باز،  توسعه نوآوری در ارائه خدمات بانکی، تسهیل بهره‌برداری از این خدمات و ارائه سرویس‌های شخصی‌سازی شده به مشتریان چشم‌انداز آینده صنعت بانکی خواهد بود. روند جدید باعث خروج انحصار تولید محصولات بانکی از حوزه بانک‌ها می شود و امکان شخصی‌سازی و برآورده شدن نیازهای خاص هر کاربر و تولید انواع مختلف برنامه‌ها و سرویس‌های کاربردی بانکی، قابل دستیابی می‌گردد. ایجاد بستر رقابتی در ارائه خدمات مبتنی بر سرویس­های پایه بانکی، ارزش‌افزوده بالقوه بالایی برای بانک‌ها و فین‌تک‌ها به همراه خواهد داشت.

اگر بانکی بخواهد امکان دسترسی به حساب‌های مشتریان را در اختیار  فین تک‌ها و شرکت‌های ثالث قرار دهد، این اتفاق باید در یک فضای کنترل شده، امن، مورد اطمینان و عادلانه صورت پذیرد. البته این نکته هم نباید غافل بماند که یکی از مفاهیم کلیدی در بانکداری باز و بحث PSD2، الزام بانک‌ها به  اخذ اجازه صریح مشتری طی یک فرآیند توافقی قبل از اعطای دسترسی به نهاد ثالث است.

 اسناد تدوین شده در دنیا در خصوص بانکداری باز در  جزئیات تکنیکی سکوت کرده اند،  اما در حوزه تدوین قوانین و الزامات، کار تخصصی قابل توجهی در قالب سند  PSD2 و دستورالعمل آن در اروپا ارائه شده است. پیاده‌سازی و نظارت بر این الزامات برای بانک‌ها هزینه بر و پیچیده است و از همین جا مفهوم بوم‌ها شکل می‌گیرد  تا واسط و تسهیل‌گری بین  نهادهای ثالث و بانک‌ها باشند و  ایجاد فضای بانکداری بازِ امن و فضای همکاری بین ذینفعان را در محیط استاندارد از API های ارائه شده توسط بانک‌ها و در قالب مدل‌های تجاری مختلف ممکن سازند.  بوم‌ها  راه‌حل‌های متعددی در این زمینه ارائه داده‌اند. راه‌حلی که در آن مواردی مانند وجود یک ساختار نظارتی و عملیاتی باز برای توسعه و ارائه خدمات، عضویت اعضا، مجموع قوانین، تعریف قالب المانهای داده‌ و فرمت پیام‌ها، فرآیند پشتیبانی از خدمات ارزش افزوده APIها و همچنین مدیریت ریسک و پایش تقلب مد نظر قرار گرفته است. مهمترین ویژگی بوم‌ها امکان دسترسی نهادهای ثالث و فین تک‌ها به چندین بانک و از طریق یک اینترفیس واحد و تقسیم هزینه بین ذی نفعان است.

در این حوزه نقش مدیران بانکی در درک اکوسیستم باز از منظر نگرش، برنامه و عملکرد بسیار تعیین کننده است. خوشبختانه مدیران بانکی در ایران بسیار علاقه‌مند واژه  نوآوری و حرکت در لبه فناوری روز دنیا هستند! و البته اگر منصف باشیم در موارد متعدد نیز حمایت‌های ارزشمندی از این حوزه ها دارند. این روزها در بین مدیران بانکی همه صحبت از مفاهیم تحول دیجیتال، بانکداری دیجیتال و نئوبانک می‌کنند. اما نکته اصلی این است که  وقتی مطابق مفاهیم بانکداری دیجیتال و تحول دیجیتال دنبال ردپایی در تحول  مدل های کسب و کار و  فرایندهای فعلی بانکی  می رویم،  هنوز هم تفکر غالب ذهنی همان مدل های سنتی در سازمان است. نگاهی به مدل های کسب و کار و مدل درآمدی اغلب فین تک‌ها  در صنعت بانکی و  صنعت پرداخت در چندسال اخیر در کشورمان نشان می دهد که علیرغم این همه غوغای رسانه ای در این صنعت و انواع و اقسام میزگردها، وبینار و کنفرانس و پادکست و ... در خصوص بحث فین تک و نوآوری، بانکداری دیجیتال، تحول دیجیتال و نظایر آن نمونه های بسیار کمی از نوآوری در مفهوم واقعی آن در مدل کسب و کار مشاهده می شود و اغلب شرکت‌هایی که به نام فین تک می شناسیم نیز بر همان حوزه فروش شارژ و تجمیع تراکنش و درآمد کارمزدهای تراکنش‎‌های کارت، مدل کسب و کار خود را بناکرده اند و نوآوری خاصی در حوزه تولید محصولات، خدمات و ایجاد تجربه خاص برای مشتری مشاهده نمی شود.

در ایران در حوزه فنی و طراحی و استقرار  بوم‌ها در چند سال اخیر نمونه های متعددی مطرح شده‌اند ولی بدلیل رویکرد مبهم بانک مرکزی در این حوزه و وضعیت مدل های کسب و کار فعلی در حوزه پرداخت‌های مبتنی بر کارت که با استقرار هاب فناوران نیز تقویت شد، عملا" قابلیت اصلی برای توسعه مدل‌های کسب و کاری موفق در حوزه تراکنش‌های مبتنی بر حساب بانکی، با چالش مواجه است. متاسفانه علیرغم روند اصلی در دنیا وخصوصا در اروپا که منجر به بحث بانکداری باز و تاکید بر تراکنش های مبتنی بر حساب بانکی در PSD2 شد و یکی از اصلی ترین دلایل آن در دنیا کاهش هزینه تراکنش های کارتی بود این رویکرد در ایران مشاهده نمی شود. به نظر می رسد باز هم کپی ناقص از رویکرد دنیا و روند فناوری داشته ایم و در حال خلق موجودیتی ناقص‌ هستیم.

از آنجا که در حوزه مالی و خصوصا صنعت بانکی بازیگران اصلی باید بطور مستمر راهبردها و مدل کسب و کار خود را همراستا با نوآوری‌های رادیکال بازنگری کنند و در حوزه‌های مختلف راهبردهای خاصی را دنبال کنند، کسب و کار در دنیای امروز فضایی آکنده از رقابت است و در این عرصه فقط کسانی پیروز می شوند که به ابزارهای نوین و قوانین مناسب با آن همزمان مجهز باشند. بزرگترین مشکل در کشور ما در صنعت بانکی و  پرداخت کپی ناقص از روندهای دنیا در حوزه فناوری و مدل‌های کسب و کار  است. بنابراین اولین پیشنهاد برای ایجاد این نزدیکی در درک بازار و رگولاتور توجه به همه ابعاد یک روند توسط همه ذی نفعان است. اگر بحث بانکداری باز و کاهش هزینه های تراکنش های کارتی نیاز بازار امروز است، در روند اقدامات رگولاتور هم اقدامات همراستا باید مشاهده شود. رگولاتور به جای ورود به حوزه فنی لازم است مشابه آنچه در اروپا و همه کشورهای پیشرفته اتفاق افتاد در حوزه سیاست گذاری بانکداری باز ، تعیین استانداردهای API، تدوین قوانین بومی مشابه PSD2، GDPR و الزامات حقوقی مرتبط اقدام نماید و بحث  فرآیند مجوزدهی، نظارت و پایش نهادهای ثالث و بوم‌ها به عنوان نکته آغازین به صورت شفاف و با تعجیل بیشتری مورد بررسی قرار گیرد. به نظر زیرساخت‌های فنی ایجاد شده و فضای بازار از فضای رگولاتور فاصله قابل توجه دارد و نیاز است تا این فاصله ترمیم شود.

از سوی دیگر ایجاد یک فضای امن و در عین حال ساده و یکسان برای هم ذی‌نفعان اکوسیستم،  علاوه بر زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، نیازمند تدوین مقررات و استانداردها و لحاظ شرایط حقوقی مناسب برای همه ذی‌نفعان است. بنابراین باید مدل قراردادی مناسب در این حوزه مشخص شود. در این خصوص اولین اولویت ارائه مدلی است که ضمن حفط منافع کلیه ذی نفعان در یک مدل درآمدی پایدار، ریسک‌های مربوطه را شفاف و نقش‌ها و مسئولیت‌های اطراف قرارداد را تبیین نماید. بیشترین عامل شکست در اغلب موارد، نبود مدل کسب و کار مشخص در شروع این مدل‌های همکاری و یا بنا نهاده شدن این مدل بر فرضیات و پیش بینی‌های غلط و غیرواقعی است. عامل بعدی عدم شناسایی دقیق ریسک‌های مربوطه و  تبیین نکردن نقش‌ها و مسئولیت‌های اطراف قرارداد با لحاظ کلیه موارد حقوقی است. بحث های مهمی چون حفط حریم خصوصی در این زمینه بسیار مهم است و بانک‌ها ملزم به اخذ اجازه صریح مشتری برای ارائه اطلاعاتش به یک نهاد ثالث هستند.  تمامی اطراف قرارداد که در این موضوع شامل بانک، بوم و فین‌تک یا هر نهاد ثالث است  بایستی موظف به ایجاد ساختار و انجام اقدامات لازم برای کاهش ریسک و مکانیزم‌های کنترلی انواع ریسک‌ها باشند.

در پایان لازم به ذکر است که آنچه نیاز امروز صنعت بانکی است، خلاقیت و نوآوری است. اما سوال اصلی این است از چه نوع نوآوری و خلاقیتی صحبت می کنیم؟ آیا واقعا به راه‌کارهای اجرایی، پایدار و موفق می اندیشیم یا صرفا" در حد شعار چند صباحی را می خواهیم  بگذرانیم. ساختارهایی که بدون درک نیاز واقعی امروز کشور و صنعت، صرفا" مدل‌های مربوط به کشورهای پیش رو را می خواهند کپی و اجرا کنند هرگز به خلاقیت و نوآوری مورد نیاز کشور دست پیدا نمی‌کنند. متاسفانه بیشتر شواهد نشان از کپی کردن ادبیات نوآوری و مدل کشورهای پیشرفته در حوزه فناوری و اقتصاد در دنیا و اصرار به پوشاندن این لباس به تن صنعت بانکی داخل کشور است. برای همین است که در بیشتر مواقع بدلیل حرکت اولیه ناقص و گاهی اشتباه، از مسیر پیشرفت‌های واقعی عقب می مانیم.  با این حال نسبت به آینده نباید ناامید بود و باید رویکردهای جدیدی برای سرو سامان دادن به نیاز مشتری ارائه داد. بهترین عملکردها قطعا از همکاری و خلق زنجیره ارزش هایی که منجر به تجربه خاص برای مشتری می شوند به وجود می‌آید. همه تلاش های نوآورانه باید مبتنی بر منابع، دانش و سطح بلوغ فعلی باشد و لازم است  ایده‌ها و روش‌های جدید را از هم بیاموزیم. تدوین استراتژی‌های تحول دیجیتال و خلق نوآوری ها در گروه‌های ایزوله در بانک‌ها و صنعت محکوم به شکست خواهد بود. وقتی سناریوهای آینده بانک  را در انزوا و دور از افراد درگیر در عملیات جاری، آشنا با قابلیت‌های فعلی سازمان و روابط فعلی مشتریان در بانک یا هر سازمانی جلو ببریم فقط انرژی خود را در تکرار داشته ها یا تخیلات  صرف کرده ایم و همه چیز را فدای کپی از رقبای خود می کنیم.

 محصولات جدید و کسب و کار جدید چه در حوزه بانکداری باز و یا در هر روند نوین دیگری جز  با نگاه واقع بینانه و آشنایی با وضع موجود، داشتن دانش و خلاقیت و تمرکز بر همه جنبه‌های مختلف فنی، کسب و کار، حقوقی و با مشارکت همه ذی‌نفعان اکوسیستم های جدید در حال شکل‌گیری قابل تحقق نخواهد بود.  رگولاتور در تحقق سناریوهای آینده در این صنعت نقشی جدی دارد. نمی توانیم خوش بینانه تصور کنیم تا وقتی تراکنش‌های خرید آنلاین برای پذیرنده هزینه ای ندارد،  بحث کیف پول و تراکنش خرد آفلاین با تدوین یک دستور العمل می تواند در کشور شکل بگیرد و یا تا زمانی که تدوین قوانین مشابه PSD2  و تمرکز بر تراکنش های مبتنی بر حساب را اصل در طراحی زیرساخت‌های بانکی قرار نداده ایم، هرگز  بانکداری باز و توسعه API ها نمی‌تواند در کوتاه مدت دستاورد مهمی برای صنعت در برخی حوزه‌ها داشته باشد. به قول  جرج وسترمن پژوهشگر دانشگاه MIT و با توجه به  تشبیه وی از تحول دیجیتال با تبدیل کرم ابریشم به پروانه،  در عدم موفقیت در مسیر فعلی  و در ادامه راهبردهای فعلی شانس کمی برای دیدن پرواز پروانه خواهیم داشت و صرفا" کرم ابریشمی می‌شویم که سرعت و نحوه حرکتش ممکن است تغییر کند.

 

image
برچسب‌ها : بانک تجارت - بانکداری باز - دکتر نوش آفرین مومن واقفی - مدیرعامل هلدینگ فناوری بانک تجارت

ارسال به دوستان نسخه چاپی


نظرات بینندگان
نام :
  پست الکترونیک :
نظر :


عضویت در خبرنامه

آمار بازدید       امروز: 238    ديروز: 303    اين ماه: 6294    تاکنون : 337237